Shloka 12
Yoga, Nārāyaṇa as Supreme Principle, and the Emanation of Categories
Sāṅkhya-Yoga Outline
मृगैर्मुगाणां ग्रहणं पक्षिणां पक्षिभियर्यथा । गजानां च गजैरेव ज्ञेयं ज्ञानेन गृहते
mṛgair mṛgāṇāṃ grahaṇaṃ pakṣiṇāṃ pakṣibhir yathā | gajānāṃ ca gajair eva jñeyaṃ jñānena gṛhyate ||
Bhīṣma nói: “Như nai bị bắt bởi nai, chim bị bắt bởi chim, và voi bị bắt bởi voi, thì điều cần biết cũng chỉ được nắm bắt bằng tri thức. Không mục đích nào thành tựu nếu không dùng phương tiện thích hợp; chỉ khí cụ đúng đắn mới đem lại kết quả mong cầu.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A goal is achieved only through an appropriate means: just as specific creatures are best caught using their own kind as bait or instrument, the knowable is apprehended only through knowledge. The verse stresses fitness of method (upāya-yogyatā) and the primacy of jñāna for understanding.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on righteous conduct and effective governance. Here he uses vivid analogies from hunting and capture to illustrate a general principle: success—especially in understanding and in practical affairs—depends on choosing the right instrument or method.