Shloka 16
प्रजापतयः देवगणाश्च दिशि-दिशि स्थिताः ऋषयः
Prajāpatis, Deva-Groups, and the Ṛṣis Assigned to the Directions
स्वेनात्मना चक्षुरिव प्रणेता निशात्यये तमसा संवृतात्मा । ज्ञानं तु विज्ञानगुणेन युक्त कर्माशुभं पश्यति वर्जनीयम्
bhīṣma uvāca | svenātmanā cakṣur iva praṇetā niśātyaye tamasā saṃvṛtātmā | jñānaṃ tu vijñānaguṇena yuktaṃ karmāśubhaṃ paśyati varjanīyam |
Bhīṣma nói: Khi đêm đã tàn và tự ngã không còn bị bóng tối bao phủ, vị dẫn đường nội tâm—như con mắt được trao quyền bởi chính ánh sáng của mình—nhìn rõ những gì nằm trên lối đi và nhận ra điều phải tránh, như gai nhọn. Cũng vậy, khi tấm màn mê vọng được vén lên, trí tuệ, được soi sáng bởi chân tri gắn liền với năng lực phân biệt, sẽ thấy các hành vi bất thiện là những điều cần từ bỏ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
When ignorance and delusion recede, knowledge combined with discriminative understanding enables the intellect to recognize unethical or harmful actions as avoidable—just as the eye, once darkness is gone, can see thorns on the road and steer clear of them.
In the Shanti Parva’s instruction to Yudhishthira, Bhishma continues a moral-philosophical explanation: he uses a dawn-and-vision simile to show how the mind, once freed from the darkness of moha, clearly perceives which actions are to be renounced.