Shloka 10
प्रजापतयः देवगणाश्च दिशि-दिशि स्थिताः ऋषयः
Prajāpatis, Deva-Groups, and the Ṛṣis Assigned to the Directions
प्रजापति मनु एवं महर्षि बृहस्पतिका संवाद मनुर॒ुवाच यद् यत्प्रियं यस्य सुखं तदाहु- स्तदेव दु:खं प्रवदन्त्यनिष्टम्
bhīṣma uvāca | prajāpati-manu evaṃ maharṣi-bṛhaspati-kā saṃvādaḥ | manur uvāca— yad yat priyaṃ yasya sukhaṃ tad āhuḥ; tad eva duḥkhaṃ pravadanty aniṣṭam | iṣṭa-prāptir me bhavatu, aniṣṭa-nivṛttiś ca—ity etad-arthaṃ karmāṇām anuṣṭhānam ārabhyate; iṣṭāniṣṭa-ubhayam api mā me prāpnuyāt—ity etad-arthaṃ jñāna-yogasya upadeśaḥ ||
Bhishma nói: Trong cuộc đối thoại giữa Prajapati Manu và đại hiền triết Brihaspati, Manu tuyên bố: “Điều gì một người thấy vừa lòng thì được gọi là hạnh phúc đối với người ấy; còn điều gì không vừa lòng thì được mô tả là khổ đau. Với mục đích: ‘Mong ta đạt được điều ta ưa muốn và điều ta không ưa muốn được trừ bỏ,’ con người bắt đầu thực hành hành động (nghiệp, karma). Nhưng với mục đích: ‘Mong cả điều ưa muốn lẫn điều không ưa muốn đều không hề đến dính mắc nơi ta,’ thì kỷ luật của yoga tri thức được truyền dạy.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Happiness and suffering are defined relative to personal liking and disliking. Ordinary action (karma) is undertaken to secure the desired and avert the undesired, while the yoga of knowledge is taught for a higher aim: freedom from being bound by either—transcending both attraction and aversion.
Bhishma, instructing on dharma in the Shanti Parva, cites a teaching from the dialogue between Manu and Brihaspati. Manu explains why people pursue action for results and why, beyond that, knowledge-discipline is prescribed to rise above the dualities of desired and undesired outcomes.