Shloka 163
Adhyāya 199: Karma–Jñāna Causality and the Nirguṇa Brahman
Manu’s Instruction
भविता च विवादोऊत्र तव तेषां च धर्मतः । तब सावित्रीदेवीने मधुर वाणीमें “तथास्तु” कहा। इसके बाद देवीने ब्राह्मणका प्रिय करनेकी इच्छासे यह दूसरा वचन और कहा--:विप्रवर! जहाँ दूसरे श्रेष्ठ ब्राह्मण गये हैं
bhavitā ca vivādo 'tra tava teṣāṃ ca dharmataḥ | tataḥ sāvitrīdevī madhuravāṇyā me "tathāstu" ity uvāca | tataḥ paraṃ devī brāhmaṇasya priyaṃ kartum icchantī idaṃ dvitīyaṃ vacanam apy āha— vipravara! yatra anye śreṣṭhā brāhmaṇā gatāḥ, teṣu svargādiṣu nimnaśreṇīṣu lokeṣu tvaṃ na gamiṣyasi | tubhyaṃ svabhāvasiddhaṃ nirdōṣaṃ brahmapadaṃ prāpsyasi | tvayā mayi yātra prārthanā kṛtā sā paripūrṇā bhaviṣyati | ahaṃ tāṃ paripūrayituṃ yatnaṃ kariṣyāmi | tvaṃ niyamapūrvakam ekāgracitto japaṃ kuru | dharmaḥ svayam tava sevāyāṃ upasthāsyati | kālaḥ mṛtyuś ca yamaś ca api tava nikaṭaṃ upagamiṣyanti, teṣāṃ sarvaiḥ saha iha dharmānukūlo vāda-vivādaś ca bhaviṣyati |
Bhīṣma nói: “Tại đây, theo đúng dharma, sẽ phát sinh một cuộc biện luận giữa ngươi và họ.” Khi ấy, nữ thần Sāvitrī cất giọng ngọt ngào: “Tathāstu—hãy được như vậy.” Rồi, muốn ban cho vị brāhmaṇa điều ông hằng yêu quý, nữ thần lại hứa lời thứ hai: “Hỡi bậc tối thượng trong hàng brāhmaṇa! Ngươi sẽ không đi đến những cõi thấp hơn, bắt đầu từ thiên giới—những nơi mà các brāhmaṇa ưu tú khác đã đến. Ngươi sẽ đạt Brahman-padá, cảnh giới Brahman thanh tịnh, không tì vết, tự nhiên an lập trong bản tính của mình. Lời thỉnh cầu ngươi đã dâng lên ta tại đây sẽ được viên mãn; ta sẽ gắng sức làm cho trọn. Hãy hành japa với tâm chuyên nhất, giữ đúng các giới luật. Chính Dharma sẽ đến phụng sự ngươi. Thời gian (Kāla), Tử thần (Mṛtyu) và Yama cũng sẽ đến gần ngươi, và tại đây sẽ có cuộc tranh biện phù hợp với dharma cùng tất cả bọn họ.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage elevates disciplined spiritual practice (niyama and one-pointed japa) as a means to the highest goal—faultless brahmapada—surpassing even meritorious heavenly worlds. It also frames ethical truth as something that can withstand scrutiny: dharma itself, along with cosmic forces like Time, Death, and Yama, becomes the arena and standard for a righteous debate.
Bhishma recounts that Savitri grants assent (“tathāstu”) and then offers a further boon to a brahmin: he will not go to lesser celestial realms but will attain the pure Brahman-state. She instructs him to practice japa with disciplined concentration, promising that Dharma—and even Kāla, Mṛtyu, and Yama—will come near, leading to a dharma-aligned disputation.