Shloka 20
मनुरुवाच — इन्द्रिय-मनः-ज्ञान-क्रमः
Manu on the hierarchy of senses, mind, and knowledge
ध्यानक्रियापरो युक्तो ध्यानवान् ध्याननिश्चय: । ध्याने समाधिमुत्पाद्य तदपि त्यजति क्रमात्
dhyānakriyāparo yukto dhyānavān dhyānaniścayaḥ | dhyāne samādhimutpādya tad api tyajati kramāt ||
Bhīṣma nói: Người có kỷ luật, chuyên tâm vào hành trì thiền định—an trú trong thiền và kiên quyết—làm phát sinh samādhi nhờ thiền. Rồi từng bước một, người ấy buông bỏ cả chính hoạt động thiền ấy. Lời dạy chỉ rõ một cuộc thăng tiến nội tâm: hành trì kết tinh thành chứng ngộ trực tiếp, và khi mục đích đã thành, ngay cả phương tiện cũng được xả bỏ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Meditation is a disciplined means that culminates in samādhi and direct insight; once that culmination is reached, even the act of meditating is gradually relinquished—signifying non-attachment to methods and resting in realized awareness.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhīṣma continues advising on yogic practice: he describes the practitioner’s progression from sustained meditation to samādhi, and then to a stage where the practitioner no longer clings even to the practice itself.