Shloka 7
मनु-उपदेशः — भूत-उत्पत्ति, इन्द्रिय-निवृत्ति, तथा पर-स्वभाव-विवेकः
Manu’s Instruction on Elemental Origination, Sense-Withdrawal, and Discrimination of the Supreme Nature
प्रसार्य च यथाड्रनि कूर्म: संहरते पुन: । तहद् भूतानि भूतात्मा सृष्टानि हरते पुन:
prasārya ca yathā aṅgāni kūrmaḥ saṃharate punaḥ | tathā bhūtāni bhūtātmā sṛṣṭāni harate punaḥ ||
Bhīṣma nói: “Như con rùa duỗi các chi ra rồi lại thu về, cũng vậy, Tối Thượng Ngã—tự ngã nội tại của muôn loài—phóng xuất các hữu tình đã được tạo tác ra ngoài, và đến kỳ hạn lại thu nhiếp tất cả trở về trong chính Ngài.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The world’s manifestation and withdrawal are compared to a tortoise extending and retracting its limbs: the Supreme Self projects beings and later reabsorbs them. This supports an ethical stance of steadiness and non-attachment, recognizing the impermanent, cyclic nature of phenomena under a higher order.
In Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on dharma and higher knowledge. Here he uses a vivid simile to explain cosmic process—creation and dissolution—presenting the Supreme as the inner Self of all beings who expands the universe and then gathers it back.