Shloka 16
मनु-उपदेशः — भूत-उत्पत्ति, इन्द्रिय-निवृत्ति, तथा पर-स्वभाव-विवेकः
Manu’s Instruction on Elemental Origination, Sense-Withdrawal, and Discrimination of the Supreme Nature
एतां बुद्ध्वा नरो बुद्ध्या भूतानामागतिं गतिम् । समवेक्ष्य शनैश्वैव लभते शममुत्तमम्
etāṁ buddhvā naro buddhyā bhūtānām āgatiṁ gatiṁ | samavekṣya śanaiś caiva labhate śamam uttamam ||
Bhīṣma nói: “Khi đã hiểu, nhờ sức của trí phân biệt (buddhi) của chính mình, sự đến và đi—những nẻo luân hồi của các hữu tình—và kiên trì quán sát điều ấy từng chút một, con người sẽ đạt được an tịnh tối thượng.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
By using buddhi (discernment) to understand the recurring coming-and-going of beings (saṁsāra) and by reflecting on it steadily and gradually, one attains śama—deep inner tranquility.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on the means to peace after the war; here he emphasizes contemplative insight into the movement of living beings through life and death as a practical path to supreme calm.