Shloka 8
Jñāna-yoga and Karma-phala: Manu–Bṛhaspati on Akṣara and the Limits of Mantra
भोजनके बाद हाथ धोकर उठे। रातको भीगे पैर न सोये। देवर्षि नारद इसीको सदाचारका लक्षण कहते हैं ।।
śuciṁ deśam anaḍvāhaṁ devagoṣṭhaṁ catuṣpatham | brāhmaṇaṁ dhārmikaṁ caityaṁ nityaṁ kuryāt pradakṣiṇam ||
Bhishma nói: Người ta phải luôn đi vòng cung kính theo chiều phải (pradakṣiṇā)—đối với nơi chốn thanh tịnh và linh thiêng, bò đực, khu vực thờ thần, ngã tư, một Bà-la-môn, người có đức hạnh, và caitya (cây thiêng hay nơi thờ gắn với thần linh). Devarṣi Nārada gọi đó là dấu hiệu của hạnh kiểm tốt: ăn xong phải rửa tay rồi đứng dậy; ban đêm chớ ngủ khi chân còn ướt. Trong đạo của người gia chủ, điều tốt nhất cũng được xem là chuẩn bị cùng một loại thức ăn cho khách, người hầu và người nhà—không thiên vị.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches sadācāra (good conduct): maintain bodily cleanliness (wash after eating; avoid sleeping with wet feet), show reverence through pradakṣiṇā (keeping the revered on one’s right), and practice fairness in household hospitality by providing the same food to guests, servants, and family.
In Śānti Parva, Bhishma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and proper conduct. Here he lists everyday ethical and ritual behaviors—acts of cleanliness, respectful movement around sacred persons/places, and equitable treatment within the household—presented as markers of civilized, dharmic life.