Shloka 226
Jñāna-yoga and Karma-phala: Manu–Bṛhaspati on Akṣara and the Limits of Mantra
सुशृतं पायसे ब्रूयाद् यवाग्वां कूसरे तथा । भोजन करानेके पश्चात् दाता पूछे कि क्या भोजन सम्पन्न हो गया? ब्राह्मण उत्तर दे कि सम्पन्न हो गया। इसी प्रकार जल पिलानेके बाद दाता पूछे तृप्ति हुई क्या? ब्राह्मण उत्तर दे कि अच्छी तरह तृप्ति हो गयी। खीर खिलानेके बाद जब यजमान पूछे कि अच्छा बना था न? तब ब्राह्मण उत्तर दे बहुत अच्छा बना था। इसी प्रकार जौका हलुआ और खिचड़ी खिलानेके बाद भी प्रश्न और उत्तर होना चाहिये
suśṛtaṃ pāyase brūyād yavāgvāṃ kūsare tathā |
Bhīṣma nói: Khi được dọn kheer (cơm sữa) nấu khéo, vị Bà-la-môn nên nói: “Đã nấu chín ngon.” Cũng vậy đối với yavāgū (cháo loãng) và kūsara (món làm từ lúa mạch), cần có lời hỏi–đáp đúng phép: sau khi cho ăn, người bố thí hỏi bữa ăn đã hoàn tất chưa, và Bà-la-môn đáp rằng đã hoàn tất; sau khi dâng nước, người bố thí hỏi đã thỏa mãn chưa, và Bà-la-môn đáp rằng đã no đủ; sau khi dọn kheer, khi chủ nhà hỏi có làm ngon không, Bà-la-môn nên đáp rằng rất ngon. Cũng thế, sau khi dọn món ngọt từ lúa mạch và các món kiểu khicṛī, nên giữ trọn lời hỏi–đáp lễ độ—để việc tiếp đãi được viên mãn trong kính trọng, tri ân và đúng phép dharma.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Dharma in hospitality is completed not only by giving food and water but also by maintaining courteous, truthful, and reassuring speech between host and guest—so the act of giving is sealed with respect and gratitude.
Bhishma instructs on proper meal etiquette: the host asks whether the guest has eaten and is satisfied, and the Brahmin guest responds appropriately, praising the well-prepared dishes such as pāyasa, yavāgū, and kūsara.