Shloka 20
Jñāna-yoga and Karma-phala: Manu–Bṛhaspati on Akṣara and the Limits of Mantra
परिचित मनुष्यसे जब-जब भेंट हो, सदा उसका कुशल-समाचार पूछे। सायंकाल और प्रातः:काल दोनों समय ब्राह्मणोंको प्रणाम करे, यह शास्त्रकी आज्ञा है ।।
paricita-manuṣyena yathā-yathaiva saṅgamo bhavet, sadā tasya kuśala-samācāraṃ pṛcchet | sāyaṃkāle prātaḥkāle ca brāhmaṇān praṇamet—eṣā śāstrasya ājñā || devāgāre gavāṃ madhye brāhmaṇānāṃ kriyāpathe | svādhyāye bhojane caiva dakṣiṇaṃ pāṇim uddharet ||
Bhīṣma nói: “Hễ gặp người quen, hãy luôn hỏi thăm an lành. Và cả buổi chiều lẫn buổi sáng đều phải cúi lạy các Brāhmaṇa—đó là điều giáo pháp truyền dạy. Ở đền thờ thần linh, giữa đàn bò, trong khi các Brāhmaṇa cử hành nghi lễ, vào lúc tự học Veda (svādhyāya), và khi dùng bữa, hãy dùng tay phải—giữ sự thanh sạch, lòng tôn kính và phép tắc đúng đắn trong những nơi chốn và thời khắc đặc biệt thiêng liêng.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches everyday dharma (ācāra): maintain courteous social bonds by asking after others’ well-being, show regular reverence to Brāhmaṇas morning and evening, and observe purity/respect norms—especially using the right hand in sacred contexts (temple, among cows, during rituals, during scriptural study, and while eating).
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on righteous living after the war. Here he gives practical rules of daily conduct—how to greet others, whom to honor regularly, and how to behave in ritually significant places and times.