Shloka 41
Bhṛgu–Bharadvāja-saṃvāda: Vānaprastha-parivrājaka-ācāra, Abhaya-dharma, and Lokānāṃ Vibhāga (Śānti-parva 185)
मृदड्भभेरीशड्खानां स्तनयित्नो रथस्य च | यः वश्चिच्छुयते शब्द: प्राणिनो5प्राणिनो5पि वा । एतेषामेव सर्वेषां विषये सम्प्रकीर्तित:
mṛdaṅga-bherī-śaṅkhānāṁ stanayitno rathasya ca | yaś cec chūyate śabdaḥ prāṇino 'prāṇino 'pi vā | eteṣām eva sarveṣāṁ viṣaye samprakīrtitaḥ ||
Bharadvāja nói: “Dù là tiếng trống mṛdaṅga, tiếng trống bherī, tiếng tù và (ốc) conch, tiếng sấm của mây, hay tiếng rầm rì của chiến xa—quả thật, bất cứ âm thanh nào được nghe thấy, dù phát sinh từ loài hữu tình hay từ vật vô tri—tất cả đều được tuyên bố là nằm trong phạm vi của chính những loại (đã liệt kê) ấy.”
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
All audible phenomena—whether produced by instruments, nature, vehicles, living beings, or inert objects—can be comprehensively accounted for within a defined set of categories of sound. The verse emphasizes the universality of śabda and the usefulness of systematic classification.
In a didactic exchange in Śānti Parva, Bharadvāja is explaining a doctrinal analysis of sound (śabda). He illustrates the teaching with familiar examples—drums, conch, thunder, and chariot-noise—to show that every heard sound, animate or inanimate, is included within the previously stated framework.