Shloka 37
Bhṛgu–Bharadvāja-saṃvāda: Vānaprastha-parivrājaka-ācāra, Abhaya-dharma, and Lokānāṃ Vibhāga (Śānti-parva 185)
तथा खरो मृदू रूक्षो लघुर्गुरुतरोडपि च | एवं द्वादशधा स्पर्शों वायव्यो गुण उच्यते
tathā kharo mṛdu rūkṣo laghur gurutaro 'pi ca | evaṃ dvādaśadhā sparśo vāyavyo guṇa ucyate ||
Bharadvāja nói: “Cũng vậy, xúc chạm được mô tả là mười hai phần liên hệ với yếu tố gió (Vāyu): thô và mềm; khô; nhẹ và nặng (thậm chí cực nặng); và cũng thế, nóng và lạnh, lạc và khổ, nhuận trơn và trong sáng. Như vậy là mười hai phẩm tính xúc chạm gắn với Vāyu được tuyên dạy.”
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
The verse classifies tactile experience (sparśa) as a set of distinct qualities and states that, in this teaching context, these are specifically attributed to the air principle (vāyavya guṇa). It presents a systematic, analytical way of understanding sensation by enumerating its modes.
In the didactic discourse of Śānti Parva, Bharadvāja is explaining a philosophical taxonomy of qualities. Here he continues an enumeration, stating that touch connected with Vāyu is described as twelvefold, listing representative tactile opposites such as rough/soft, light/heavy, and related experiential pairs.