Shloka 36
Bhṛgu–Bharadvāja-saṃvāda: Vānaprastha-parivrājaka-ācāra, Abhaya-dharma, and Lokānāṃ Vibhāga (Śānti-parva 185)
उष्ण: शीत: सुखो दुःख: स्निग्थो विशद एव च,उष्ण, शीत, सुख, दुःख, स्निग्ध, विशद, खर, मृदु, रूक्ष, हलका, भारी और अधिक भारी--इस प्रकार वायु-सम्बन्धी स्पर्श गुणके बारह भेद कहे जाते हैं
bharadvāja uvāca | uṣṇaḥ śītaḥ sukho duḥkhaḥ snigdho viśada eva ca | kharaḥ mṛduḥ rūkṣaḥ laghuḥ bhārī ati-bhārī ca | iti vāyu-sambandhī sparśa-guṇānāṃ dvādaśa bhedāḥ kathyante ||
Bharadvāja nói: “Nóng và lạnh; an lạc và đau đớn; sự nhuận trơn và sự trong sáng; lại nữa, thô ráp và mềm mại; khô; nhẹ; nặng và cực nặng—đó là mười hai loại phẩm tính của xúc chạm gắn với yếu tố gió (Vāyu). Nhờ phân biệt những cảm thọ nơi xúc chạm ấy, người ta học cách đọc thân và thế gian mà không rối loạn, và nuôi dưỡng sự vững vàng giữa lạc và khổ.”
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
The verse classifies twelve touch-based qualities (sparśa-guṇas) attributed to the air element—hot/cold, pleasant/painful, unctuous/clear, rough/soft, dry, light, heavy, and very heavy—encouraging discernment of sensory experience so one can remain steady and not be ruled by shifting bodily sensations.
In Śānti Parva’s instructional setting, Bharadvāja is explaining a doctrinal taxonomy of sense qualities. He enumerates the varieties of tactile experience as part of a broader teaching on elements, perception, and disciplined understanding.