Shloka 25
Bhṛgu–Bharadvāja-saṃvāda: Vānaprastha-parivrājaka-ācāra, Abhaya-dharma, and Lokānāṃ Vibhāga (Śānti-parva 185)
उदानादुच्छवसिति च प्रतिभेदाच्च भाषते । इत्येते वायव: पज्च चेष्टयन्तीह देहिनम्
bharadvāja uvāca | prāṇena prāṇī calana-phirane kāmaṁ karoti, vyānena vyāyāmaṁ (bala-sādhya udyamaṁ) karoti, apāna-vāyuḥ ūrdhvād adhaḥ gacchati, samāna-vāyuḥ hṛdaye tiṣṭhati, udānena puruṣa ucchvāsaṁ gṛhṇāti ca pratibhedāc ca bhāṣate | ity ete vāyavaḥ pañca ceṣṭayantīha dehinam ||
Hiền giả Bharadvāja nói: “Nhờ prāṇa mà sinh linh thực hiện những cử động và hoạt động thường nhật; nhờ vyāna mà người ấy gắng sức trong nỗ lực nặng nhọc; apāna vận hành xuống dưới từ trên; samāna an trú nơi vùng tim; và nhờ udāna mà con người thở ra, rồi do sự phân biệt của cổ họng, vòm miệng và các cơ quan khác mà phát ra lời nói—âm thanh và âm tiết. Như vậy, năm luồng khí mệnh ấy vận hành nơi đây, khiến hữu thân trở nên hành động.”
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
The verse explains that embodied life is animated by five vital airs—prāṇa, vyāna, apāna, samāna, and udāna—each governing specific functions such as movement, exertion, downward flow, inner balancing in the heart-region, and exhalation/speech. Understanding these functions supports self-knowledge and disciplined living.
In the didactic discourse of Śānti Parva, Bharadvāja is instructing about the inner workings of the body and life-force, detailing how the five vāyus operate to produce action and speech in the embodied being.