Shloka 10
Adhyāya 179 — Bharadvāja’s Reductionist Inquiry into Jīva and Pañcabhūta Dissolution
गृहारम्भो हि दुःखाय न सुखाय कदाचन । सर्प: परकृतं वेश्म प्रविश्य सुखमेधते
gṛhārambho hi duḥkhāya na sukhāya kadācana | sarpaḥ parakṛtaṃ veśma praviśya sukham edhate ||
Bhīṣma nói: “Việc dựng lập và gánh vác một gia thất quả thật là nguyên nhân của khổ, chẳng bao giờ là nguồn vui bền lâu. Hãy xem con rắn: nó chui vào nơi ở do kẻ khác làm ra và sống an nhiên.” Qua dụ ngôn này, Bhīṣma tán dương tâm không chấp thủ và sự tự do khỏi gánh nặng tích lũy, lấy con rắn làm “bậc thầy” của đời sống không sở hữu.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that attachment to building and owning a home brings ongoing trouble and anxiety, whereas freedom from possessiveness—living lightly without ‘mine-ness’—supports peace. The snake exemplifies using what is available without the burden of acquisition.
In Bhishma’s instruction during the Shanti Parva, he uses a brief analogy: a snake comfortably occupies a dwelling made by others. The point is to counsel a life of minimal entanglement and to discourage obsession with house-building and property.