Shloka 24
प्रजाविसर्ग-तत्त्वनिर्णयः | Cosmogony of Elemental Emergence
Bharadvāja–Bhṛgu Dialogue
जातमेवान्तको<न्ताय जरा चान्वेति देहिनम् । अनुषक्ता द्वयेनैते भावा: स्थावरजड्रमा:
jātam evāntako 'ntāya jarā cānveti dehinam | anuṣaktā dvayenaitā bhāvāḥ sthāvarajaṅgamāḥ ||
Bhishma nói: Ngay từ khoảnh khắc một hữu tình sinh ra, cái chết đã được định làm điểm tận cùng, và tuổi già theo sát sau lưng kẻ mang thân. Mọi trạng thái tồn tại—dù bất động hay chuyển động—đều bị ràng buộc bởi đôi điều ấy.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Embodied existence is inseparable from decay and death: old age follows the living, and death is implicit from birth. Recognizing this fosters vairagya (detachment) and a dharmic life oriented to what is enduring rather than transient.
In the Shanti Parva’s instruction to Yudhishthira, Bhishma continues a reflective discourse on the nature of life and suffering, emphasizing that all beings—moving and unmoving—are inevitably accompanied by aging and death.