Shloka 9
मृत्यु-काल-प्रबोधनम् (Instruction on Mortality, Time, and Truth) — Mahābhārata, Śānti-parva 169
असत्यो लोकविद्धिष्ट: समये चानवस्थित: । पिशुनो5थाकृतप्रज्ञो मत्सरी पापनिश्चय:
bhīṣma uvāca | asatyo lokavidviṣṭaḥ samaye cānavasthitaḥ | piśuno ’thākṛtaprajño matsarī pāpaniścayaḥ ||
Bhishma nói: “Chớ bao giờ kết minh với kẻ dối trá, bị đời ghét bỏ, và không đứng vững khi hữu sự—kẻ gièm pha, thiếu phán đoán sáng suốt, ganh tị, và quyết tâm theo đường tội lỗi. Kẻ ấy vì tham và ác mà bỏ dharma, gian trá và nhỏ nhen, luôn nghi kỵ, lười biếng và lần lữa, quanh co đáng chê; vượt ranh giới thiêng, bỏ bạn lúc nguy nan, vô liêm sỉ và nhìn mọi sự bằng con mắt tội lỗi; vô tín, phỉ báng Veda, buông thả giác quan, sống tùy tiện theo ý mình. Hắn trở thành đối tượng bị căm ghét khắp nơi, không giữ lời hứa, nói lời độc địa, và hại cả bạn bè chỉ vì một lỗi nhỏ mà hắn tưởng là có; kết giao chỉ để mưu lợi, miệng nói tình bạn mà lòng ôm thù, và sớm bỏ rơi cả những đồng minh thiện chí. Hắn nghiện ngập, thù hằn, nóng giận, vô nhân, áp bức, phản bạn, ham làm hại sinh linh, vô ơn và hèn hạ. Với kẻ như vậy, tuyệt đối không nên lập khế ước; cũng không nên với kẻ luôn săn tìm lỗi người khác. Nay ta sẽ nói về những người đáng để kết minh—hãy nghe.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that alliances (saṃdhi) must be grounded in trustworthiness and dharmic character. A pact with a deceitful, envious, cruel, and unreliable person is self-destructive, because such a person will abandon partners in crisis, exploit faults, and turn hostile even to benefactors.
In the Shanti Parva’s instruction on governance and conduct, Bhishma is advising Yudhishthira about political prudence and ethical statecraft. Here he lists the traits of people with whom one should not make treaties or friendships, and then signals that he will next describe those who are fit for alliance.