Shloka 9
बक-गौतमाख्यानम् / The Baka–Gautama Account
On Gratitude and Friendship Ethics
उवाच स तु धर्मज्ञो धरनुर्वेदस्य पारग: । शरतल्पगतो भीष्मो नकुलाय महात्मने,वैशम्पायनजी कहते हैं--भरतनन्दन! जनमेजय! बुद्धिमान् माद्रीपुत्र नकुलकी वह बात कौशलयुक्त तो थी ही, सूक्ष्म तथा विचित्र अर्थसे भी सम्पन्न थी। उसे सुनकर बाणशय्यापर सोये हुए धनुर्वेदके पारड्गत विद्वान् धर्मज्ञ भीष्मने शिक्षाप्राप्त महामनस्वी द्रोणशिष्य नकुलको सुन्दर स्वर एवं वर्णोंसे युक्त वाणीमें इस प्रकार उत्तर देना आरम्भ किया
vaiśampāyana uvāca | uvāca sa tu dharmajño dhanuḥvedasya pāragāḥ | śaratālpagato bhīṣmo nakulāya mahātmane ||
Vaiśampāyana nói: Bấy giờ Bhīṣma—bậc am tường dharma, người đã vượt đến bờ kia của khoa cung thuật, đang nằm trên giường mũi tên—bắt đầu cất lời đáp lại Nakula cao quý. Cảnh ấy đặt việc giáo huấn như một sự truyền trao đạo lý: dẫu giữa hậu quả chiến tranh và khổ đau, bậc trưởng thượng vẫn giữ kỷ luật của việc dạy dỗ và đáp lời người đệ tử xứng đáng bằng ngôn từ chừng mực, tinh luyện.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse sets the ethical frame for instruction: true mastery (of dharma and martial science) expresses itself as disciplined, respectful teaching, even in suffering. Bhīṣma’s authority rests not only on skill in archery but on moral discernment, making his reply a model of responsible guidance.
Vaiśampāyana narrates that Bhīṣma, lying on the arrow-bed, begins answering Nakula. It introduces Bhīṣma’s forthcoming response and highlights his qualifications—dharma-knowledge and complete command of dhanuḥ-veda—while positioning Nakula as a worthy recipient.