Shloka 6
Khaḍgotpattiḥ (Origin and Dharmic Function of the Sword) | खड्गोत्पत्तिः
भीष्म उवाच रागो द्वेषस्तथा मोहो हर्ष: शोको5भिमानिता । काम: क्रोधश्न दर्पक्ष तन्द्री चालस्यमेव च
bhīṣma uvāca | rāgo dveṣas tathā moho harṣaḥ śoko 'bhimānitā | kāmaḥ krodhaś ca darpaś ca tandrī cālasyam eva ca |
Bhīṣma đáp: “Muôn tâu Đại vương, tham luyến và oán ghét, mê muội, hân hoan và sầu khổ, cùng sự tự phụ; dục vọng và phẫn nộ, kiêu mạn, cơn buồn ngủ và tính lười biếng—tất thảy đều phải hiểu là những dạng của vô minh, vì chúng phát sinh từ việc không biết chân lý. Xét theo đạo lý, đó là những lỗi lầm nội tâm làm mờ trí phân biệt và đẩy con người rời xa dharma.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma lists mental afflictions—attachment, aversion, delusion, emotional extremes, egoism, desire, anger, pride, lethargy, and sloth—as marks of ignorance. The ethical point is that these states distort judgment and lead one away from dharma; recognizing and restraining them is part of self-mastery.
In Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on dharma and inner discipline after the war. Here he is defining what counts as ‘ignorance’ by enumerating the passions and weaknesses that bind and mislead a person.