Shloka 11
Khaḍgotpattiḥ (Origin and Dharmic Function of the Sword) | खड्गोत्पत्तिः
मूलं लोभस्य मोहो वै कालात्मगतिरेव च । छिने भिन्ने तथा लोभे कारणं काल एव च
mūlaṃ lobhasya moho vai kālātmagatir eva ca | chinne bhinne tathā lobhe kāraṇaṃ kāla eva ca ||
Bhīṣma nói: Mê vọng quả thật là gốc rễ của tham dục; và chính Thời gian—vận hành như Tự ngã nội tại—đẩy hữu tình đi theo lộ trình đã định. Dẫu tham dục bị chặt đứt hay bị nghiền thành mảnh vụn, nguyên nhân quyết định cho sự sinh khởi và tiêu tan của nó vẫn chỉ là Thời gian mà thôi.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Greed does not stand on its own: its root is delusion (moha), and behind both the arising and the breaking of greed stands Time (kāla) as an overarching, inevitable principle. Ethical effort therefore requires clarity of understanding to counter delusion, while recognizing the larger force of time that ripens tendencies and outcomes.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and inner discipline after the war. Here he analyzes the causal chain behind moral downfall: delusion gives birth to greed, and Time governs the unfolding, intensification, and eventual dissolution of such impulses.