Shloka 8
कपोत-लुब्धकसंवादः — Hunter’s Remorse and Renunciatory Resolve
अद्वैधज्ञ: पथि द्वैधे संशयं प्राप्तुमहति | बुद्धिद्वेधं वेदितव्यं पुरस्तादेव भारत
Bhīṣma uvāca: advaidhajñaḥ pathi dvaidhe saṁśayaṁ prāptum arhati | buddhidvaidhyaṁ veditavyaṁ purastād eva bhārata ||
Bhīṣma nói: Kẻ nào không hiểu nguyên lý “bất nhị” (tức không thấy được điều vượt lên trên những mâu thuẫn bề ngoài) thì khi gặp con đường có hai ngả đối đãi, ắt dễ rơi vào hoài nghi. Vì vậy, hỡi Bharata, cần nhận ra và thấu hiểu từ trước chính sự “lưỡng phân” của tâm—khuynh hướng tự chia đôi và dao động. (Bởi cùng một hành vi, trong hoàn cảnh này có thể là dharma, nhưng trong hoàn cảnh khác lại thành adharma; biết vậy thì khỏi lầm lạc.)
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Ethical life often presents ‘dvaidhya’—cases where the same act can be judged dharma in one context and adharma in another. If one has not understood this and trained one’s discernment, one will become trapped in doubt at critical moments. Hence Bhishma urges recognizing the intellect’s tendency to waver and preparing clarity beforehand.
In the Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhisthira on dharma after the war. Here he warns that practical moral life is not always straightforward; when confronted with conflicting duties, an unprepared person becomes uncertain. Bhishma advises Yudhisthira to understand this duality of judgment in advance.