Shloka 51
Śaraṇāgatapālana—Prastāvanā
Protection of the Refuge-Seeker: Opening of the Kapota Narrative
“राजा मछलीमारोंकी भाँति दूसरोंके मर्म विदीर्ण किये बिना, अत्यन्त क्रूर कर्म किये बिना तथा बहुतोंके प्राण लिये बिना बड़ी भारी सम्पत्ति नहीं पा सकता है ।।
rājā matsyamārāṇāṃ bhāntī dūṣarāṇāṃ marma vidīrya vinā, atyanta-krūra-karmāṇi kṛtvā vinā tathā bahūnāṃ prāṇān ādāya vinā, bṛhatīṃ sampattiṃ na prāpnoti. nāsti jātyā ripur nāma mitraṃ vāpi na vidyate; sāmarthya-yogāj jāyante mitrāṇi ripavas tathā.
Bhīṣma nói: Một vị vua không thể đạt được của cải to lớn nếu không như kẻ đánh cá, chọc trúng chỗ yếu của người khác—nếu không làm những việc cực kỳ tàn khốc và không cướp đi sinh mạng của nhiều người. Không ai là kẻ thù hay bạn hữu chỉ vì sinh ra như thế; do sự kết hợp của quyền lực và hoàn cảnh mà tình bằng hữu nảy sinh, và thù địch cũng vậy.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma presents a hard-edged lesson of rāja-nīti: great royal wealth and expansion often involve coercion and harm, and political friendship or enmity is not fixed by birth but formed by power, advantage, and circumstance.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on governance after the war. Here he explains the grim realities of statecraft—how rulers secure resources and how alliances and rivalries shift according to strength and situational alignment.