Shloka 46
Śaraṇāgatapālana—Prastāvanā
Protection of the Refuge-Seeker: Opening of the Kapota Narrative
“जो संदेह करने योग्य न हो, ऐसे व्यक्तिपर भी संदेह करे--उसकी ओरसे चौकजन्ना रहे और जिससे भयकी आशंका हो, उसकी ओरसे तो सदा सब प्रकारसे सावधान रहे ही; क्योंकि जिसकी ओरसे भयकी आशंका नहीं है, उसकी ओरसे यदि भय उत्पन्न होता है तो वह जड़मूलसहित नष्ट कर देता है ।।
bhīṣma uvāca — yo saṁdeha-karaṇīyo na bhavati, tasminn api saṁdehaṁ kuryāt; tasya pakṣāt pramādaṁ na kuryāt. yaś ca bhaya-śaṅkyaḥ, tasya pakṣāt tu sadā sarvathāiva sāvadhāno bhavet; yataḥ yasmād abhaya-śaṅkyāt api yadi bhayaṁ jāyate, tat sa mūlena saha vinaśyati. avadhānena maunena kāṣāyeṇa jaṭājinaiḥ | viśvāsayitvā dveṣyāram avalumpet yathā vṛkaḥ ||
Bhīṣma nói: Dẫu đối với kẻ xem ra không đáng nghi, cũng phải cảnh giác, chớ buông lơi. Còn đối với người có thể gây nguy hại, thì phải luôn luôn đề phòng bằng mọi cách; bởi nếu nỗi sợ phát sinh từ phía tưởng như vô hại, nó có thể diệt một người đến tận gốc rễ. Bằng sự thận trọng và tự chế—giữ im lặng, khoác áo cà-sa màu nghệ, để tóc bện (jaṭā) và mang da nai—trước hết hãy gây dựng lòng tin nơi kẻ thù; rồi khi lòng tin đã vững, hãy chờ đúng thời cơ mà đánh gục hắn như con sói đói vồ mồi.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches uncompromising vigilance: do not become careless even with those who seem harmless, because unexpected danger can be ruinous. He also highlights a hard-edged nīti principle—enemies may use the appearance of ascetic virtue to gain trust and then attack—so a ruler or householder must guard against deceptive displays.
In the Shanti Parva’s instruction on rāja-dharma/nīti, Bhishma warns Yudhiṣṭhira about political and personal security. He describes a tactic of feigned renunciation (silence and ascetic dress) used to win confidence, followed by a sudden assault, likened to a hungry wolf pouncing on prey.