Shloka 106
Dasyu-maryādā and Buddhi-guided Rāja-nīti (दस्युमर्यादा तथा बुद्धिप्रधान-राजनीति)
राजा दीन-दुःखियोंकी भी सुधि लेता और सबका पालन करता है, इसलिये वह माताके समान है। अपने और प्रजाके अप्रियजनोंको वह जलाता रहता है; अतः अग्निके समान है और दुष्टोंका दमन करके उन्हें संयममें रखता है; इसलिये यम कहा गया है ।।
rājā dīna-duḥkhiyōṃ kī bhī sudhi lētā aura sabkā pālana karatā hai, isaliye vaha mātā ke samāna hai. apane aura prajā ke apriyajanōṃ ko vaha jalātā rahatā hai; ataḥ agni ke samāna hai aura duṣṭōṃ kā damana karake unheṃ saṃyama meṃ rakhatā hai; isaliye yama kahā gayā hai. iṣṭeṣu visṛjann arthān kubera iva kāmadaḥ. gurur dharmopadeśena goptā ca paripālayan.
Brahmadatta nói: Nhà vua luôn để tâm đến cả người nghèo khổ và kẻ đau đớn, nuôi dưỡng hết thảy; vì thế vua như mẹ. Vua thiêu đốt những điều gây hại và đáng ghét—trong chính mình và trong dân chúng; vì thế vua như lửa. Bằng cách kiềm chế và trừng phạt kẻ ác, vua đặt họ dưới kỷ luật; vì thế vua được gọi là Yama. Rải của cải cho những người thân thiện và làm thỏa nguyện họ, vua như Kubera, bậc ban phát tài lộc. Dạy dharma, vua là bậc thầy; và bảo hộ, duy trì muôn dân, vua là người hộ vệ.
ब्रह्मदत्त उवाच
Educational Q&A
The verse defines ideal kingship through layered metaphors: the ruler must nurture like a mother, purify and deter harm like fire, enforce justice like Yama, provide prosperity like Kubera, teach dharma like a guru, and protect all as a guardian. Rajadharma is presented as a balance of compassion, discipline, generosity, and moral instruction.
In the Shanti Parva’s discourse on governance and dharma, Brahmadatta describes the king’s public role by comparing him to divine and elemental archetypes (Agni, Yama, Kubera). The passage is didactic, outlining how a ruler should relate to subjects—supporting the vulnerable, restraining wrongdoers, rewarding the worthy, and upholding dharma.