Shloka 45
आपद्धर्मनिर्णयः — विश्वामित्र-श्वपचसंवादः
Apaddharma Determination: Dialogue of Viśvāmitra and the Śvapaca
कदाचिद् व्यसन प्राप्य संधिं कुर्यान्मया सह । बलिना संनिकृष्टस्य शत्रोरपि परिग्रह:
kadācid vyasana prāpya sandhiṁ kuryān mayā saha | balinā saṁnikṛṣṭasya śatror api parigrahaḥ ||
Bhīṣma nói: “Có lúc, khi tai ương giáng xuống, người ta nên làm hòa với cả ta. Bởi khi một kẻ thù hùng mạnh đã áp sát, thì ngay cả việc nhận sự che chở hay kết minh với chính kẻ thù ấy cũng có thể trở thành điều cần thiết.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
In extreme adversity, rigid hostility may be ethically and strategically inferior to preserving life and stability; therefore, one may seek peace—even with a rival—or accept support from a former enemy when a stronger threat is imminent.
Bhīṣma, instructing on rājadharma in the Śānti Parva, advises that circumstances of danger can justify making a treaty or even taking refuge in an enemy’s power, emphasizing practical judgment in governance and survival.