Shloka 110
आपद्धर्मनिर्णयः — विश्वामित्र-श्वपचसंवादः
Apaddharma Determination: Dialogue of Viśvāmitra and the Śvapaca
न वश्चित् कस्यचिन्मित्रं न कश्नित् कस्यचिद्ू रिपु: | अर्थतस्तु निबद्धयन्ते मित्राणि रिपवस्तथा
na vaścit kasyacin mitraṁ na kaścit kasyacid ripuḥ | arthatastu nibaddhyante mitrāṇi ripavastathā ||
Bhīṣma nói: Không ai vốn dĩ là bạn của ai, cũng không ai vốn dĩ là kẻ thù của ai. Thực ra, vì lợi ích mà người ta kết bạn—và cũng vì lợi ích mà thù hận bị ràng buộc.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches that social bonds like friendship and hostility are often contingent, shaped by artha (interest/advantage) rather than fixed, essential loyalties; therefore one should judge relationships realistically and ethically, not sentimentally.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and statecraft after the war; here he emphasizes the pragmatic basis on which alliances and rivalries commonly arise.