Shloka 5
अविश्वास-निति: ब्रह्मदत्त–पूजनी-संवादः
Policy of Caution: The Brahmadatta–Pūjanī Dialogue
यो वै न देवान् न पितृन् न मर्त्यान हविषार्चति । अनर्थकं धन तत्र प्राहुर्धमविदो जना:,राजन! जो खानेयोग्य नहीं हैं, उन ओषधियों या वृक्षोंको काटकर मनुष्य उनके द्वारा खानेयोग्य ओषधियोंको पकाते हैं। इसी प्रकार जो देवताओं, पितरों और मनुष्योंका हविष्यके द्वारा पूजन नहीं करता है, उसके धनको धर्मज्ञ पुरुषोंने व्यर्थ बताया है। अतः धर्मात्मा राजा ऐसे धनको छीन ले और उसके द्वारा प्रजाका पालन करे, किंतु वैसे धनसे राजा अपना कोश न भरे
bhīṣma uvāca | yo vai na devān na pitṝn na martyān haviṣārcati | anarthakaṃ dhanaṃ tatra prāhur dharmavido janāḥ ||
Bhīṣma nói: “Kẻ nào không dâng lễ vật tế tự (havis) để thờ phụng chư thiên, tổ tiên và con người—thì của cải của kẻ ấy được những bậc hiểu dharma tuyên là vô quả. Bởi của cải chỉ có ý nghĩa khi được dùng cho sự bố thí đúng pháp và để nâng đỡ trật tự thiêng liêng cùng xã hội; bằng không, nó trở nên cằn cỗi, như công lao đổ vào điều không thể nuôi dưỡng thật sự.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Wealth is meaningful only when aligned with dharma—used to honor the gods, support ancestral rites, and serve living beings. If one hoards wealth without worship, giving, or social responsibility, dharma-knowers deem that wealth 'anarthaka' (without true purpose or fruit).
In Shanti Parva, Bhishma instructs the king on righteous conduct and governance. Here he states a moral criterion for judging wealth: it is validated by sacrificial and social use (offerings to gods, rites for ancestors, and support of people), not merely by possession.