Shloka 36
अविश्वास-निति: ब्रह्मदत्त–पूजनी-संवादः
Policy of Caution: The Brahmadatta–Pūjanī Dialogue
तदस्य स्याद् बलार्थ वा धन यज्ञार्थमेव च । भरतनन्दन! ये समस्त प्रजाएँ क्षत्रियोंकी हैं। राज्यभोग भी क्षत्रियोंके ही हैं और सारा धन भी उन्हींका है
tadasya syād balārthaṃ vā dhanaṃ yajñārtham eva ca | bharatanandana! ye samastāḥ prajāḥ kṣatriyāṇāṃ santi | rājyabhogā api kṣatriyāṇām eva santi, sarvaṃ dhanaṃ ca teṣām eva, na anyasya; kintu tad dhanaṃ tasya senāyai vā yajñānuṣṭhānāya vā bhavati |
Bhishma nói: “Của cải ấy phải được xem là dành cho sức mạnh—tức để nuôi dưỡng quân đội—hoặc chỉ để cử hành tế lễ. Hỡi hậu duệ Bharata! Muôn dân đều thuộc quyền Kshatriya; hưởng thụ của vương quyền cũng thuộc về Kshatriya, và mọi của cải đều là của họ, không phải của kẻ khác. Nhưng của cải ấy không phải để tư dục: nó để nâng đỡ binh lực của vua hoặc để gìn giữ các nghi lễ thiêng.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Royal wealth is ethically justified only when directed to public and dharmic ends—maintaining the kingdom’s protective strength (army) and sustaining sacred obligations (sacrifices)—not for mere personal enjoyment.
In the Shanti Parva’s instruction on Rajadharma, Bhishma addresses Yudhishthira (Bharatanandana) and explains the rightful purpose of a Kshatriya king’s control over subjects, revenues, and wealth: it must serve protection and ritual duty.