Shloka 8
Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)
Devanagari script
उपायं धर्मबहुलं यात्रार्थ शूणु भारत । नाहमेतादृशं धर्म बुभूषे धर्मकारणात्,भारत! उपर्युक्त संकटके समय राजाओंके जीवनकी रक्षाके लिये मैं ऐसा उपाय बताता हूँ जिसमें धर्मकी अधिकता है, उसे ध्यान देकर सुनो। परंतु मैं धर्माचरणके उद्देश्यसे ऐसे धर्मको नहीं अपनाना चाहता
Translation
Hỡi Bharata, hãy lắng nghe kỹ một phương kế cho việc hành trình, trong đó phần nhiều là dharma. Trong cơn nguy biến như đã nói, để bảo toàn sinh mạng các bậc quân vương, ta sẽ chỉ ra một cách thức nghiêng về dharma. Nhưng ta không muốn nương vào thứ dharma ấy chỉ vì mục đích hành trì dharma mà thôi.
Word by Word
उपायम्means, method
उपायम्:
Karma
TypeNoun
Rootउपाय
FormMasculine, Accusative, Singular
धर्मबहुलम्abounding in dharma
धर्मबहुलम्:
Karma
TypeAdjective
Rootधर्मबहुल
FormMasculine, Accusative, Singular
यात्रार्थम्for the purpose of (safe) passage/journey
यात्रार्थम्:
Prayojana
TypeIndeclinable
Rootयात्रार्थ
शृणुhear, listen
शृणु:
TypeVerb
Rootश्रु
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
भारतO Bharata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअहम्
FormNominative, Singular
एतादृशम्such, of this kind
एतादृशम्:
Karma
TypeAdjective
Rootएतादृश
FormMasculine, Accusative, Singular
धर्मम्dharma, duty
धर्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Accusative, Singular
बुभूषेI wish/desire to be (i.e., to undertake/embrace)
बुभूषे:
TypeVerb
Rootभू
FormPerfect (Desiderative sense), First, Singular, Atmanepada
धर्मकारणात्from/for the sake of dharma as the motive
धर्मकारणात्:
Apadana
TypeNoun
Rootधर्मकारण
FormNeuter, Ablative, Singular
भारतO Bharata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes