Shloka 13
Gautama–Yama Saṃvāda: Mātṛ-Pitṛ-Ṛṇa (Debt to Parents) and Śubha-Loka Attainment
हिमवान् वा महाशैल: समुद्रो वा महोदधि: । महत्त्वान्नान्वपद्येतां नभसो वान्तरं तथा
himavān vā mahāśailaḥ samudro vā mahodadhiḥ | mahattvān nānvapadyetāṃ nabhaso vāntaraṃ tathā ||
Bhīṣma nói: “Dù là Himavān, ngọn núi vĩ đại, hay đại dương—kho nước mênh mông—thì ngay cả sự bao la của chúng cũng không sánh được với hy vọng. Như bầu trời không thể tìm thấy tận cùng, ta cũng không thể thấy điểm cuối của hy vọng. Và ngài, hỡi bậc tối thượng trong khổ hạnh, hẳn biết rõ điều ấy—bởi các hiền triết giàu công phu tu tập được xem là bậc toàn tri.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Hope/desire (āśā) is portrayed as effectively limitless—greater in its reach than even the vastness of mountains, oceans, or the sky. The ethical implication is a warning: unless restrained by discernment and contentment, longing keeps expanding and cannot be ‘filled’ by external magnitude.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and inner discipline, Bhīṣma addresses an ascetic interlocutor and uses cosmic comparisons (Himālaya, ocean, sky) to emphasize that the end of hope cannot be found, acknowledging the sage’s superior insight.