Shloka 45
Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
अथवाडूस्य युक्तस्य रथिनो हस्तियायिन: । अश्वारोहा: पदाताक्ष मन्त्रिणो रसदाश्ष ये
athavā ḍūsya-yuktasya rathino hastiyāyinaḥ | aśvārohāḥ padātāś ca mantriṇo rasadāś ca ye ||
Bhīṣma nói: “Hoặc nữa, những người thuộc cơ cấu võ bị của nhà vua—kỵ xa với đầy đủ trang bị, kỵ tượng, kỵ binh và bộ binh—cùng các cố vấn của vua và những người lo lương thảo, tiếp vận—đều phải được kể vào các chi thể của quốc gia. Trong đạo lý vương quyền được giảng dạy ở đây, vương quốc được xem như một thân thể sống gồm nhiều phần nương tựa nhau; vì thế, kỷ luật và quyền trừng phạt hợp pháp (daṇḍa) được nêu là công cụ chủ yếu để gắn kết và giữ trật tự.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse contributes to the saptāṅga-style view of the kingdom as an organic body: military arms, ministers, and supply-providers are essential limbs of the state. The broader teaching in this passage emphasizes that effective governance depends on coordinated institutions, with daṇḍa (discipline/punishment) functioning as the central means to maintain order and protect dharma.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on rājadharma (the duties of kings). Here he enumerates components of the royal establishment—mounted and foot forces, advisers, and logistical support—framing them as parts of the state’s ‘body’ within a systematic lesson on how a kingdom is sustained.