Shloka 41
Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
ईश्वर: पुरुष: प्राण: सत्त्वं चित्तं प्रजापति: । भूतात्मा जीव इत्येवं नामश्रि: प्रोच्यतेडष्टभि:
īśvaraḥ puruṣaḥ prāṇaḥ sattvaṁ cittaṁ prajāpatiḥ | bhūtātmā jīva ityevaṁ nāmaśriḥ procyate ’ṣṭabhiḥ ||
Bhishma nói: Nguyên lý trừng phạt và trị quốc của vương quyền (daṇḍa) được gọi bằng tám danh xưng: Īśvara (Đấng Chủ Tể), Puruṣa (Đấng Nhân), Prāṇa (sinh khí), Sattva (tính nâng đỡ), Citta (tâm), Prajāpati (Chúa tể muôn loài), Bhūtātman (tự ngã trong các hữu tình), và Jīva (cá thể sống). Gọi như vậy để thấy daṇḍa không phải bạo lực thuần túy, mà là sức mạnh nuôi dưỡng sinh mệnh, dựng lập trật tự, nâng đỡ dharma khi được vận dụng đúng đắn.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Daṇḍa (the coercive power of rule and punishment) is presented as a dharmic, life-sustaining principle with cosmic and psychological dimensions. By giving it eight exalted names, the text teaches that punishment is not merely retribution but a force meant to preserve order, protect beings, and support righteous conduct when exercised with restraint and discernment.
In the Shanti Parva’s instruction on governance and dharma after the war, Bhishma continues advising Yudhiṣṭhira on statecraft and moral rule. Here he explains the nature of daṇḍa by listing its eight traditional appellations, elevating the concept from a political tool to a principle tied to life, mind, and cosmic order.