Shloka 121
Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
“माता, पिता, भाई, स्त्री तथा पुरोहित कोई भी क्यों न हो, जो अपने धर्ममें स्थिर नहीं रहता, उसे राजा अवश्य दण्ड दे, राजाके लिये कोई भी अदण्डनीय नहीं है” ।।
mātā pitā bhrātā strī tathā purohito yo 'pi syāt, yaḥ svadharme na tiṣṭhati taṁ rājāvaśyaṁ daṇḍayet; rājñaḥ kṛte na kaścid adaṇḍanīyaḥ.
Bhīṣma thưa: “Dù là mẹ, cha, anh em, vợ, hay cả vị tế sư của gia tộc—hễ ai không kiên định trong dharma của mình thì nhà vua nhất định phải trừng phạt. Vì lẽ công bằng, không ai vượt ngoài quyền trừng phạt của nhà vua.” Như vậy, trong Mahābhārata, Śānti Parva, phần Rājadharmānuśāsana Parva, chương thứ một trăm hai mươi mốt—nói về bản chất của hình phạt (daṇḍa)—được kết thúc.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The king’s duty of punishment (daṇḍa) must be impartial: even close relatives and respected figures like a priest are not exempt if they deviate from dharma. Justice is presented as a public obligation that overrides private attachment.
In the Shanti Parva’s instruction on royal duties (rājadharma), Bhishma is advising Yudhishthira about governance. Here he emphasizes that maintaining social and moral order requires the ruler to discipline wrongdoing without favoritism.