Shloka 9
Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
नित्यमुद्यतदण्ड: स्यादाचरेदप्रमादत: । लोके चायव्ययौ दृष्टवा बृहद्वृक्षमिवास्रवत्
nityam udyatadaṇḍaḥ syād ācaret apramādataḥ | loke cāyavyayau dṛṣṭvā bṛhadvṛkṣam ivāsravat ||
Bhīṣma nói: “Vua phải luôn sẵn sàng thi hành hình phạt, và trong mọi việc phải hành xử với sự cẩn trọng tỉnh thức. Quan sát thu nhập và chi tiêu của dân, vua nên thu thuế như rút nhựa từ một cây lớn—lấy phần phải lấy mà không hủy hoại nguồn, tuyệt không khiến thần dân đi đến chỗ suy vong.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler must combine firm law-enforcement with careful, non-exploitative administration: be ever ready to punish wrongdoing, act without negligence, and collect revenue in a sustainable way that does not harm or uproot the subjects who are the kingdom’s source of prosperity.
In the Shanti Parva’s instruction on kingship (rājadharma), Bhishma continues advising the king on practical governance—maintaining readiness to punish offenders, exercising constant vigilance, and managing taxation by assessing the people’s finances and extracting revenue gently, like drawing sap from a tree without cutting it down.