Shloka 28
Bhṛtya-niyoga: Role-appropriate appointment of servants and protection of the royal treasury (भृत्यनियोगः कोशरक्षणं च)
जो राजा सदा सबके संग्रहमें संलग्न, उद्योगशील और मित्रोंसे सम्पन्न होता है, वही सब राजाओंमें श्रेष्ठ है ।।
bhīṣma uvāca | yo rājā sadā sarveṣāṃ saṃgrahe saṃlagnaḥ udyogaśīlaḥ mitraiś ca sampannaḥ sa eva sarvarājānāṃ śreṣṭhaḥ || śakyā ca aśvasahasreṇa vīrāroheṇa bhārata | saṃgṛhītamanuṣyeṇa kṛtsnā jetuṃ vasundharā ||
Bhishma nói: Vị vua luôn chuyên tâm quy tụ và giữ cho dân chúng gắn bó, siêng năng hành động, lại giàu đồng minh và bằng hữu—chỉ vị ấy mới là bậc tối thượng trong các vua. Và hỡi Bharata, người cai trị đã củng cố được lòng trung thành và sự đồng tâm của thuộc hạ như vậy, chỉ với một nghìn kỵ binh anh hùng cũng có thể chinh phục toàn cõi địa cầu.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that the true strength of a king lies less in sheer numbers and more in consolidation: keeping people united, being industrious, and maintaining strong alliances. When men are loyal and well-organized, even a small, elite force can achieve great victories.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma advises Yudhishthira on the qualities of an excellent ruler. He praises a king devoted to ‘saṃgraha’—the gathering and securing of people and allies—and illustrates its practical power by saying such a ruler could conquer the earth with only a thousand heroic horsemen.