Shloka 1
Durgātitaraṇa—Conduct for Crossing Difficulties (दुर्गातितरणम्)
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २६ श्लोक मिलाकर कुल ३२३ “लोक हैं) >> श््जु अीस-न्#सस - देखिये कर्णपर्व अध्याय ६९ श्लोक ३८ से ४५ तक। ३. गंगाके तटपर किसी सर्पिणीने सहस्रों अण्डे देकर रख दिये थे। उन अण्डोंको एक उल्लूने रातमें फोड़-फोड़कर नष्ट कर दिया। इससे वह महान् पुण्यका भागी हुआ; अन्यथा उन अण्डोंसे हजारों विषैले सर्प पैदा होकर कितने ही लोगोंका विनाश कर डालते। दशाधिकशततमो< ध्याय: सदाचार और ईश्वरभक्ति आदिको दु:खोंसे छूटनेका उपाय बताना युधिषछ्िर उवाच क्लिश्यमानेषु भूतेषु तैस्तैभावैस्ततस्तत: । दुर्गाण्यतितरेद् येन तन्मे ब्रूहि पितामह
yudhiṣṭhira uvāca |
kliśyamāneṣu bhūteṣu tais tais bhāvais tatas tataḥ |
durgāṇy atitared yena tan me brūhi pitāmaha ||
Yudhiṣṭhira thưa: “Thưa Tổ phụ, khi các loài hữu tình bị khổ não bức bách—bị những trạng thái tâm và cảnh duyên khác nhau xô đẩy hết nơi này đến nơi khác—họ phải chịu muôn vàn gian truân. Xin Tổ phụ chỉ cho con phương cách để con người có thể vượt qua những chỗ hiểm nghèo ấy và được giải thoát khỏi khổ đau.”
युधिषछ्िर उवाच
Educational Q&A
The verse frames the ethical inquiry: since beings suffer due to shifting inner states and external conditions, one should seek a reliable means—grounded in dharma (right conduct) and higher devotion/insight—to ‘cross over’ hardship rather than be driven by changing bhāvas.
In the Śānti Parva’s instruction setting, Yudhiṣṭhira addresses the revered elder Bhīṣma (‘Pitāmaha’) and asks for practical guidance: what method enables a person to surmount the many difficulties that afflict living beings.