Shloka 9
Satya–Anṛta Viveka (Discrimination between Truth and Falsehood) | सत्य–अनृत विवेकः
तादृशो<यमनुप्रश्नो यत्र धर्म: सुदुर्लभ: । दुष्कर: प्रतिसंख्यातुं तत् केनात्र व्यवस्यति,युधिष्ठिर! तुम्हारा यह पिछला प्रश्न भी ऐसा ही है। इसके अनुसार धर्मके स्वरूपका विवेचन करना या समझना बहुत कठिन है; इसीलिये उसका प्रतिपादन करना भी दुष्कर ही है; अत: धर्मके विषयमें कोई किस प्रकार निश्चय करे?
tādṛśo ’yam anupraśno yatra dharmaḥ sudurlabhaḥ | duṣkaraḥ pratisaṅkhyātuṃ tat kena atra vyavasyati, yudhiṣṭhira ||
Bhīṣma nói: “Câu hỏi tiếp theo của con cũng thuộc loại ấy: nó chạm đến một cõi mà dharma cực kỳ khó nhận ra. Định nghĩa cho thật chuẩn xác đã khó; vì vậy, trình bày nó với sự chắc chắn cũng khó. Trong việc như thế, hỡi Yudhiṣṭhira, bằng phương cách nào mà bất cứ ai ở đây có thể đi đến một quyết định vững chắc về dharma?”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma emphasizes that dharma can be subtle and elusive; when its nature is hard to discern, even explaining it definitively becomes difficult, so one must be cautious about claiming certainty in moral judgments.
In the Śānti Parva dialogue, Yudhiṣṭhira asks a probing follow-up about dharma; Bhīṣma responds by noting the question’s difficulty because dharma is not always easily identifiable or decisively defined.