Shloka 18
मातापितृगुरुपूजा-प्रशंसा
Praise of Venerating Mother, Father, and Teacher
गुरुत्वेनाभिभवति नास्ति मातृसमो गुरु: । आचार्य सदा दस श्रोत्रियोंसे बढ़कर है। उपाध्याय (विद्यागुरु) दस आचार्योसे अधिक महत्त्व रखता है
guru-tvenābhibhavati nāsti mātṛ-samaḥ guruḥ | ācāryaḥ sadā daśa śrotriyebhyo ’dhikaḥ | upādhyāyo daśācāryebhyo ’dhikaḥ | pitā daśopādhyāyebhyo ’dhikaḥ | mātā daśa-pitṛbhyo ’py adhikā | sā ekā sva-gauraveṇa sarvāṃ pṛthivīm api tiraskaroti | ataḥ mātṛ-samaḥ anyaḥ ko ’pi guruḥ nāsti || guruḥ garīyān pitṛto mātṛtaś ca iti me matiḥ ||
Bhishma nói: “Trong thang bậc tôn kính, không ai vượt hơn người mẹ; không có bậc thầy nào sánh bằng mẹ. Một ācārya được coi trọng hơn mười vị śrotriya uyên thâm; một upādhyāya còn trọng hơn mười ācārya; người cha trọng hơn mười upādhyāya; và người mẹ trọng hơn cả mười người cha. Chỉ bằng phẩm giá của riêng mình, mẹ làm lu mờ cả cõi đất này. Vì vậy, không có vị guru nào sánh được với mẹ—theo nhận định của ta, guru nặng hơn cha, và mẹ còn nặng hơn nữa.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma ranks sources of authority and gratitude, concluding that the mother is the highest object of reverence—greater even than learned teachers and the father—because her singular dignity and sacrifice ground one’s very life and moral formation.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma, Bhishma advises Yudhishthira by laying out a hierarchy of venerable figures (śrotriya, ācārya, upādhyāya, father, mother) to clarify whom one must honor most and why.