Shloka 24
Nīti-upadeśa to a Rājaputra: Self-restraint, Alliances, and Rival-Management (नीतिउपदेशः)
अपि त्यागं बुभूषेत कच्चिद् गच्छेदनामयम् । सिद्धेनौषधियोगेन सर्वशत्रुविनाशिना । नागानश्चान् मनुष्यांश्न कृतकैरुपघातयेत्
api tyāgaṁ bubhūṣet kaccid gacched anāmayam | siddhenauṣadhi-yogena sarva-śatru-vināśinā | nāgān aśvān manuṣyāṁś ca kṛtakair upaghātayet |
Bhīṣma nói: “Hãy xem có thể khiến hắn khởi ý muốn xả bỏ hay không, và liệu hắn có thể rời bỏ vương quốc mà không sinh bệnh, không rối loạn chăng. Trước mặt vị vua ấy, hãy thuật cảnh đáng thương của một bậc vĩ nhân đang chịu khổ, và cũng hãy nói về vinh quang của một bậc thiện nhân am tường kỷ luật yoga—để vua đối địch động lòng mà bỏ nước. Nhưng nếu hắn vẫn vững trong bản tính, tâm ly tham không nảy, thì qua những kẻ do ngươi sai phái, hãy dùng dược thuật đã thành tựu, được truyền là diệt sạch mọi kẻ thù, khiến voi, ngựa và người của địch bị giết.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a layered strategy: first attempt a non-violent resolution by inducing the hostile king toward renunciation through moral exempla (suffering of the great and glory of the yogic, virtuous). Only if that fails does it propose covert, destructive measures—highlighting the tension in rājadharma between ethical persuasion and ruthless statecraft.
Bhīṣma is instructing on how to neutralize an enemy ruler: try to make him abandon his kingdom willingly by influencing his mind toward vairāgya (detachment). If he remains unmoved, then use appointed agents and a ‘perfected’ medicinal method to eliminate the enemy’s military assets—elephants, horses, and soldiers.