Shloka 23
Nīti-upadeśa to a Rājaputra: Self-restraint, Alliances, and Rival-Management (नीतिउपदेशः)
ततो गच्छसि सिद्धार्थ:पीड्यमानं महाजनम् | योगधर्मविदं पुण्यं कंचिदस्योपवर्णयेत्
tato gacchasi siddhārthaḥ pīḍyamānaṁ mahājanam | yogadharmavidaṁ puṇyaṁ kaṁcid asyopavarṇayet ||
Bhīṣma nói: “Rồi ngươi sẽ ra đi khi mưu sự đã thành. Sau đó, trước mặt vị vua ấy, hãy thuật nỗi khốn cùng của dân chúng đang bị áp bức, và cũng hãy ca ngợi một bậc hiền đức am tường pháp môn yoga. Nhờ bức tranh ấy, vua đối địch có thể động lòng mà muốn từ bỏ vương quyền. (Nhưng nếu hắn vẫn trơ lì, bản tính không lay chuyển, và tâm ly tham không khởi, thì qua những người do ngươi sai khiến, hãy dùng một dược pháp đã được chứng nghiệm—được nói là diệt sạch mọi kẻ thù—để khiến voi, ngựa và binh lính của địch phải chết.)”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma frames a strategy of moral persuasion: first move a hostile ruler by showing the suffering of the people and by praising a virtuous exemplar of yoga-dharma, so that renunciation or restraint may arise. The passage also reflects the tension in raja-dharma between ethical suasion and harsher measures when persuasion fails.
In Shanti Parva’s instruction on governance and policy, Bhishma advises how to influence an enemy king: narrate public suffering and highlight the greatness of a righteous, disciplined person to induce the enemy to abandon his claim. The accompanying prose context (as in the provided Hindi) continues with an escalation plan if the king remains unmoved.