Shloka 48
Kṣemadarśa–Kālakavṛkṣīya Saṃvāda: Counsel on Impermanence, Non-attachment, and Composure in Dispossession
इन्द्रियोंको संयममें रखो, मनको वशमें करो और वाणीका संयम करके मौन रहा करो। ये मन, वाणी और इन्द्रियाँ दुर्बल हों या अहितकारक, इन्हें विषयोंकी ओर जानेसे रोकनेवाला अपने सिवा दूसरा कोई नहीं है ।।
prāptisṛṣṭeṣu bhāveṣu vyapakṛṣṭeṣv asambhave | prajñānatṛpto vikrāntas tvadvidho nānuśocati ||
Bhishma nói: Hãy chế ngự các căn, làm chủ tâm, và giữ gìn lời nói, sống trong im lặng. Tâm, lời và các căn—dù yếu đuối hay gây hại—không ai ngoài chính mình có thể ngăn chúng lao về phía các đối tượng dục lạc. Khi kết quả phát sinh đúng như lẽ phải—dù được hay mất, dù có thể thành hay không thể thành—người như ngươi, no đủ bởi trí tuệ và vững vàng trong dũng lực, không chìm vào sầu khổ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A wise and courageous person does not lament over outcomes that arise according to circumstance—gain or loss, possibility or impossibility—because inner satisfaction comes from discernment and self-mastery rather than external results.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma is advising the listener (Yudhishthira in context) on ethical steadiness after catastrophe: restrain senses, mind, and speech, and face inevitable outcomes without grief.