Shloka 43
मृदु-तीक्ष्ण-नीति तथा दुष्टलक्षण-विज्ञानम्
Measured Policy and the Recognition of Malicious Disposition
प्रदाय गूढानि वसूनि राजन् प्रच्छिद्य भोगानवधाय च स्वान् | दुष्टान् स्वदोषैरिति कीर्तयित्वा पुरेषु राष्ट्रषु च योजयन्ति
pradāya gūḍhāni vasūni rājan pracchidya bhogān avadhāya ca svān | duṣṭān svadoṣair iti kīrtayitvā pureṣu rāṣṭreṣu ca yojayanti devarāja |
Bhīṣma nói: “Tâu Đại vương, một bậc quân chủ có thể ngầm cấp cho người ấy của cải kín đáo, trong khi bề ngoài lại cắt đứt mọi hưởng thụ, tước đoạt phương tiện vui sống, thậm chí làm như ruồng bỏ cả người thân cận của mình. Rồi nhà vua rao truyền: ‘Bọn này đã bị vấy bẩn bởi chính lỗi lầm của chúng; vì thế ta đã trục xuất lũ ác khỏi vương quốc—chúng đã sang xứ khác.’ Làm vậy, nhà vua sai họ vào các thành thị và cõi nước của kẻ thù để dò la tin tức, tạo khe hở, mở đường đột nhập. Thế nên, trên mặt nổi thì tịch thu hết vật dụng hưởng lạc, nhưng trong chỗ kín lại cấp cho họ tiền của dồi dào và cắt thêm vài người tâm phúc đi kèm để trợ giúp sứ mạng.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma describes a pragmatic tool of rāja-dharma: a king may use controlled public narrative and secret patronage to deploy agents in hostile territories. The method relies on outward disavowal (to make the agents credible as ‘exiles’) while secretly funding and supporting them, prioritizing the kingdom’s security through intelligence-gathering.
In the Shanti Parva’s instruction on governance, Bhishma advises Yudhishthira about covert operations. The king publicly brands certain men as दोष-दूषित (fault-tainted) and expels them, confiscating their comforts, but privately gives them hidden wealth and helpers, then places them in enemy cities and kingdoms to penetrate defenses and collect information.