Shloka 42
मृदु-तीक्ष्ण-नीति तथा दुष्टलक्षण-विज्ञानम्
Measured Policy and the Recognition of Malicious Disposition
पुरापि चैषामनुसृत्य भूमिपा: पुरेषु भोगानखिलान् जयन्ति । पुरेषु नीति विहितां यथाविधि प्रयोजयन्तो बलवृत्रसूदन
bhīṣma uvāca |
purāpi caiṣām anusṛtya bhūmipāḥ pureṣu bhogān akhilān jayanti |
pureṣu nītiṁ vihitāṁ yathāvidhi prayojayanto balavṛtrasūdana ||
Bhīṣma nói: Ngay từ thời xưa, các bậc vua chúa gìn giữ cõi đất cũng đã theo đúng con đường này: tiến vào các thành thị của kẻ địch, họ vận dụng—đúng như đã quy định—chính sách đã được thiết lập một cách chuẩn mực. Nhờ dùng thuật trị nước có trật tự và hành xử hợp thời hợp thế, họ giành quyền làm chủ mọi hưởng thụ và nguồn lực trong kinh đô của đối phương. Hỡi Indra, kẻ diệt Vṛtra! Đây là con đường đã được chứng nghiệm, nhờ đó người trị vì đạt thắng lợi và phú thịnh bằng kỷ cương trị quốc, chứ không chỉ bằng sức mạnh thuần túy.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Victory and lasting control are achieved not only by force but by disciplined, rule-based application of nīti (statecraft). A ruler should implement proper policy in conquered or contested cities so that order, compliance, and prosperity follow.
Bhīṣma, instructing on rājadharma in the Śānti Parva, cites an established precedent: earlier kings would enter enemy cities and apply duly prescribed policy and administration; by such methodical governance they would secure the capital’s resources and enjoyments.