Shloka 22
Jaitrya-nimitta: Signs of Prospective Victory and the Priority of Conciliation (जयलक्षण-निमित्त तथा सान्त्व-प्रधान नीति)
संनिपातो न मन्तव्य: शक््ये सति कथंचन । सान्त्वभेदप्रदानानां युद्धमुत्तरमुच्यते,जबतक किसी तरह सन्धि हो सकती हो, तबतक युद्धको स्वीकार नहीं करना चाहिये। पहले सामनीतिसे समझावे। इससे काम न चले तो भेदनीतिके अनुसार शत्रुओंमें फूट डाले। इसमें भी सफलता न मिले तो दाननीतिका प्रयोग करे--धन देकर शत्रुके सहायकोंको वशमें करनेकी चेष्टा करे। इन तीनों उपायोंके सफल न होनेपर अन्तमें युद्धका आश्रय लेना उचित बताया गया है
sannipāto na mantavyaḥ śakye sati kathaṃcana | sāntvabhedapradānānāṃ yuddham uttaram ucyate ||
Bhīṣma nói: “Chừng nào còn có thể đạt được một sự dàn xếp nào đó, thì tuyệt đối không nên chọn đối đầu công khai. Trong ba biện pháp—hòa giải (sāntva), gieo chia rẽ (bheda), và ban phát để lôi kéo (dāna)—chiến tranh được tuyên là kế sách sau cùng.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
War is ethically permissible only as a final option. A ruler should first attempt sāntva (conciliation), then bheda (strategic division of hostile forces), then pradāna (inducements), and only when these fail should yuddha (war) be undertaken.
In the Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on rājadharma (the duties of kings). Here he outlines a graded policy for handling enemies: prioritize peace-making and political measures, and treat battle as the last step.