Shloka 27
उपायधर्म-सेनायोगः
Upāya-dharma and Senāyoga: Expedient Ethics & Army Deployment
मोक्षे प्रयाणे चलने पानभोजनकालयो: । अतिक्षिप्तान् व्यतिक्षिप्तान् निहतान् प्रतनूकृतान्
bhīṣma uvāca | mokṣe prayāṇe calane pānabhojanakālayoḥ | atikṣiptān vyatikṣiptān nihatān pratanūkṛtān |
Bhishma nói: Không nên đánh kẻ địch vào lúc rút lui hay rời trận, khi đang đi lại, hoặc vào lúc ăn uống. Cũng không nên tấn công những kẻ hoảng loạn tột độ hay mất phương hướng, những người đã bị quật ngã, hoặc những kẻ suy kiệt đến mức bất lực. Luật đạo của chiến trận là sự tự chế: đừng lợi dụng lúc yếu thế hay khoảnh khắc không phòng bị, và đừng biến chiến tranh thành cuộc tàn sát.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even in war, dharma imposes limits: one must not attack opponents at vulnerable, non-combat moments (withdrawing, moving about without engagement, eating or drinking) or those who are incapacitated by fear, confusion, injury, or weakness. Victory should not be sought through cruelty or opportunism.
In the Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on righteous conduct. Here he lays down specific battlefield prohibitions—who should not be struck and under what circumstances—framing warfare as regulated by moral law rather than unchecked violence.