Shloka 413
चचालाथ सनिर्लहादा दिशश्वैवाविलाभवन् । उस समय समुद्र, वन और चराचर प्राणियोंसहित यह पृथ्वी भयानक रूपसे हिलने लगी। सब ओर वज्रकी-सी गर्जना होने लगी और सारी दिशाएँ मलिन हो गयीं
cacālātha sa-nirlahādā diśaś caivāvilābhavan
Sañjaya nói: Bấy giờ mặt đất bắt đầu rung chuyển dữ dội—cùng với biển cả, rừng sâu, và mọi loài hữu tình vô tình. Tiếng nổ như sấm sét của vajra vang dội khắp bốn phương, và các phương trời đều trở nên mờ đục, u ám, như thể chính thiên nhiên cũng rùng mình trước bạo lực đang phơi bày trên chiến địa.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames war as a moral rupture whose effects are not merely human but cosmic: when adharma and mass violence peak, nature is portrayed as reacting with ominous signs. It cautions that actions against dharma disturb the wider order (ṛta/dharma), and consequences reverberate beyond the immediate actors.
Sañjaya reports a terrifying omen: the earth shakes, thunder roars like Indra’s vajra, and the directions turn dim. Such portents typically mark a climactic, catastrophic moment in the battle—signaling impending destruction and the gravity of what is occurring.