Shloka 14
Duryodhana-vadha-pratikriyā: Harṣa, Nindā, and Kṛṣṇa’s Nīti-vyākhyā (Śalya-parva 60)
विपरीत द्विषत्स्वेतत् षड्विधा वृद्धिरात्मन: । उस समय श्रीकृष्णने रोषसे भरे हुए बलरामजीको शान्त करते हुए-से कहा--“भैया! अपनी उन्नति छः: प्रकारकी होती है--अपनी वृद्धि
viparītaṁ dviṣatsu etat ṣaḍvidhā vṛddhir ātmanaḥ | ātmani api ca mitre ca viparītaṁ yadā bhavet |
Sañjaya nói: “Đây là thước đo sáu mặt của sự tiến đạt của chính mình: sự tăng trưởng của bản thân, sự tăng trưởng của đồng minh, và sự tăng trưởng của đồng minh của đồng minh; còn ở phía kẻ thù thì là điều ngược lại—tức sự tổn thất của kẻ thù, sự tổn thất của đồng minh của kẻ thù, và sự tổn thất của đồng minh của đồng minh của kẻ thù. Và khi điều trái ngược ấy xảy đến đối với bản thân và đồng minh… (thì hệ quả cũng phải hiểu theo đó).”
संजय उवाच
Educational Q&A
Advantage and disadvantage are assessed relationally: true ‘growth’ is not only one’s own gain but also the strengthening of allies and allied networks; likewise, strategic success includes weakening the enemy and the enemy’s support structure. The verse frames prosperity and loss as a sixfold calculus tied to friendship and enmity.
Sañjaya narrates a moment where Kṛṣṇa, calming an angered Balarāma, articulates a principle of political-military prudence: how to evaluate outcomes in terms of gains for oneself and allies and corresponding losses for the opposing side.