Shloka 69
Gadāyuddhe Kṛṣṇopadeśaḥ (Kṛṣṇa’s Counsel in the Mace-Duel) — Śalya-parva 57
ततः परानाविशदुत्तमं भयं समीक्ष्य भूमौ पतितं नरोत्तमम् | अहीयमानं च बलेन कौरवं निशाम्य भेदं सुदृढस्य वर्मण:,राजन! तदनन्तर यह देखकर कि भीमसेनका सुदृढ़ कवच छित्न-भिन्न हो गया, नरश्रेष्ठ भीम धराशायी हो गये और कुरुराज दुर्योधनका बल क्षीण नहीं हो रहा है, शत्रुओंके मनमें बड़ा भारी भय समा गया
tataḥ parān āviśad uttamaṁ bhayaṁ samīkṣya bhūmau patitaṁ narottamam | ahīyamānaṁ ca balena kauravaṁ niśāmya bhedaṁ sudṛḍhasya varmaṇaḥ ||
Sañjaya nói: Rồi một nỗi kinh hoàng tột bậc tràn vào hàng ngũ đối phương khi họ thấy bậc trượng phu ưu tú ngã gục trên đất; và khi họ nhận ra sức lực của vua Kaurava vẫn không hề suy giảm, dù lớp giáp kiên cố kia đã bị phá vỡ. Trong bầu không khí đạo lý của chiến tranh, cảnh một dũng sĩ hùng mạnh bị quật ngã trong khi vị vua đối địch vẫn vững như bàn thạch càng làm tăng nỗi sợ và sự bất định, nhắc mọi người rằng vận may trên chiến địa đổi thay nhanh đến nhường nào.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the volatility of battlefield fortune and the psychological dimension of dharma-yuddha: morale can collapse when a champion falls, and fear spreads when an opponent appears undiminished despite damage inflicted.
Sañjaya reports that the opposing ranks are gripped by intense fear upon seeing a foremost warrior fallen on the ground and noticing that the Kaurava leader’s strength does not wane even after his firm armour has been breached.