Shloka 51
Kurukṣetra–Samantapañcaka Māhātmya: King Kuru’s Ploughing and Indra’s Boon (प्रजापतेरुत्तरवेदिः समन्तपञ्चकं)
इस प्रकार श्रीमहाभारत शल्यपर्वके अन्तर्गत गदापव॑नें बलदेवजीकी तीर्थयात्राके प्रसंगमें सारस्वतोपाख्यानविषयक इक्यावनवाँ अध्याय पूरा हुआ
Iti prakāraṁ Śrīmahābhārata-Śalya-parvake antargata gadāparvaṇe Baladevajī-kī tīrthayātrā-ke prasaṅgame Sārasvatopākhyāna-viṣayaka ikyāvanvāṁ adhyāyaḥ pūrṇaḥ huā.
Như vậy kết thúc chương thứ năm mươi mốt của Mahābhārata, thuộc Śalya Parva—chương về tích Sārasvata, nằm trong phần nói về cây chùy, đặt trong bối cảnh cuộc hành hương của Baladeva. Công thức kết thúc này đánh dấu sự hoàn tất của một đơn vị truyện, đặt tích ấy vào toàn cảnh đạo đức và nghi lễ rộng lớn hơn, nơi hành hương và truyền thuyết thiêng song hành với bạo lực chiến tranh như những phương cách bổ trợ để gìn giữ dharma.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
As a colophon, the verse primarily teaches how the epic frames dharma through multiple complementary paths: even amid war narratives, pilgrimage (tīrthayātrā) and sacred sub-tales (upākhyāna) are presented as sustaining moral and ritual order, reminding the listener that dharma is upheld not only by battle but also by sanctifying practices and remembered tradition.
Vaiśampāyana signals the completion of the fifty-first chapter focused on the Sārasvata episode, situated within Śalya Parva and connected to the broader context of Baladeva’s pilgrimage and the mace-related section of the narrative.