Shloka 61
Sārasvata–Dadhīca Upākhyāna at Sarasvatī Tīrtha
Balarāma’s Pilgrimage Context
अभयं सर्वभूतेभ्यो यो दत्त्वा नावबुध्यते । भारत! यह देख फल-मूल, पवित्री (कुश), पुष्प और ओषधियाँ--ये सहस्रों पदार्थ यह कहकर बारंबार रोने लगे कि “यह खोटी बुद्धिवाला क्षुद्र देवल निश्चय ही फिर हमारा उच्छेद करेगा। तभी तो यह सम्पूर्ण भूतोंकी अभयदान देकर भी अब अपनी प्रतिज्ञाको स्मरण नहीं करता है” ।।
abhayaṁ sarvabhūtebhyo yo dattvā nāvabudhyate | bhārata! phala-mūla-kuśa-puṣpa-oṣadhayaḥ—ime sahasraśaḥ padārthāḥ—iti punar-punar vilapya ruroduḥ: “eṣa khalu khotibuddhiḥ kṣudro devalaḥ punar asmākam ucchhedaṁ kariṣyati; tasmād eṣa sarvabhūtebhyo ’bhayadānaṁ dattvāpi idānīṁ svapratijñāṁ na smarati” ||
Vaiśampāyana nói: “Hỡi Bhārata, kẻ đã ban sự vô úy cho mọi loài mà lại không hiểu (hay không nhớ) lời thệ nguyện của mình—chính vì hắn mà quả và rễ, cỏ kuśa thanh tẩy, hoa và dược thảo—muôn vật tự nhiên vô kể—lại khóc mãi không thôi, than rằng: ‘Tên Devala nhỏ nhen này, trí tuệ lầm lạc, chắc chắn sẽ lại diệt trừ chúng ta. Bởi thế, dù đã ban vô úy cho hết thảy hữu tình, nay hắn không còn nhớ lời thề của chính mình.’”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A vow of protection (abhaya) is ethically binding: granting fearlessness to all beings must be matched by steadfast remembrance and consistent conduct. Forgetting or violating such a pledge is portrayed as a moral failure that endangers the vulnerable.
Natural entities—fruits, roots, kuśa-grass, flowers, and herbs—are personified as lamenting. They fear that Devala, described as petty and misguided, will again destroy them, because despite having granted universal fearlessness, he no longer remembers his own vow.